-A A +A

ДСҰ шеңберінде дауларды шешу

ДСҰ шеңберінде туындайтын даулар Дауларды шешу жөніндегі органның (ДШО) қарауына жатады. Оның қызметінің басты мақсаты құқықтар мен міндеттердің бұзылған тепе-теңдігін қалпына келтіру болып табылады. Осы қатынастарды реттейтін негізгі құжат – дауларды шешуді реттейтін ережелер мен рәсімдер туралы келісім (бұдан әрі - ДРК).

Дауды қарастырудың негізгі кезеңдері:

1.      Консультациялар

ДШО консультацияларға ресми түрде қатыспайды, бірақ оған, сондай-ақ ДСҰ тиісті комитеттері мен кеңестеріне консультациялар өткізу туралы сұрау хабарланады. ДРК 5-бабына сәйкес ерікті негізде игі қызметтер, татуласу және делдалдық рәсімдерін де қолдануға болады. Егер келісімдердің біреуі бойынша тікелей немесе жанама түрде алынатын пайда қысқартылады немесе жойылады деп санаса немесе келісімнің қандай да бір мақсатына жету қиын болса, мемлекет консультацияға жүгінеді. Дипломатиялық арналар консультациялар жүргізу үшін қолданылады. Егер консультациялар дауды реттеумен аяқталмаса, мүдделері қозғалған мемлекет аралық топ құруды талап етуі мүмкін.

2.      Аралық топтың дауды қарастыруы

Апелляциялық органға қарағанда аралық топ үнемі әрекет етпейді. Аралық кеңес факт пен заң тұрғысынан істі қарайды: ол іс бойынша нақты жағдайларға объективті баға беруге және осы дауға қатысты тиісті келісімдердің қолданылуын анықтауға міндетті. Тараптар ұсынатын дәлелдемелер ұлттық заңдардың мәтіндері, мемлекеттік шенеуніктердің жазбаша мәлімдемелері, құқықтық сипаттағы тарихи сілтемелер және т.б. нысандарда болуы мүмкін. Дауды қарау кезінде аралық топ тараптарды екі кезеңнен тұратын баяндамамен алдын ала таныстыруды көздейді: баяндаманың сипаттама бөлімдері мен оның соңғы нұсқасымен таныстыру (сипаттама бөлімдер мен даудың мәні бойынша аралық топтың тұжырымдарын қамтиды).

Апелляциялық органның дауды қарастыруы

Апелляциялық орган жеті төрешіден тұрады, бірақ әр істі өз құрамынан төрағаны таңдайтын үш арбитр қарастырады. Апелляциялық шағым тек тараптармен кез келген заңды негіздер бойынша берілуі мүмкін, және апелляциялық орган қарастырудан бас тартуға құқылы емес. Апелляциялық орган тек заң мәселелерін ғана қарастырады. Ол аралық топтың қорытындылары мен тұжырымдарын растай алады, жоя алады немесе өзгерте алады. Аралық топ сияқты, Апелляциялық орган шешімдерді қабылдамайды, бірақ кейінгі мақұлдау үшін өз ДШО есебін жібереді. Апелляциялық органның баяндамасын ДШО қабылдайды, тек егер ДШО оны таратқан сәттен бастап 30 күн ішінде оны қабылдамау туралы бәтуа негізінде шешім қабылдамаса (ДРК 17.14-бабы).

3.      Төреліктің дауды қарастыруы

ДРК 25-бабында дауды реттеудің баламалы құралы ретінде төрелікте істі қарауды қарастырады.

Тараптар мүдделі тұлғалар тараптардың келісуімен мұндай қараудың қатысушы болуы үшін төрелік қарауға жүгінуге шешім қабылдау туралы ДСҰ мүшелеріне хабарлауы керек.

Төрелік шешімі ДСҰ келісімдерінің нормаларын түсіндіруде ДШО өкілеттіктеріне әсер етпейді және тараптар үшін міндетті болып табылады. Егер төрелік шешім орындалмаса, өтемақы беру және шегінімдерді тоқтату тетігі (ДРК 22-бабы) тартылуы мүмкін.

4.      ДШО шешімі

Аралық топ та, Апелляциялық орган да шешімдер қабылдамайды. Олардың есептерін қызметтерін ДСҰ Бас кеңесі жүзеге асыратын ДШО жібереді. Жағымсыз бәтуа ережесінің әрекеті салдарынан аралық топтардың және Апелляциялық органның есептерiн мақұлдау автоматты түрде жүргiзiледi. 

Қосымша ақпаратты ДСҰ сайтынан алуға болады: https://www.wto.org/index.ht